Afgelopen weekend vond in het Concertgebouw in Brugge het jaarlijkse KJV-feest. 1500 kinderen en hun ouders, broers, zussen of begeleiders en 50 auteurs en illustratoren uit Vlaanderen en Nederland vierden het einde van het leesjaar en de bekroning van de winnaars. Wie dat waren, vind je hier.

Maar een lijstje met winnaars zegt niets over de zinderende sfeer van zo’n gebouw vol enthousiaste kinderen. Misschien doen deze foto’s dat wel. En uniek: u krijgt ook een stukje ‘making of’…

*

Zaterdagochtend 11 mei, op ons kantoor: O jee, dit moet allemaal mee. Op zo’n momenten wensen de vrouwen stiekem en zeer onfeministisch dat we met meer mannen op kantoor waren.

De vrachtwagen wordt in Antwerpen ingeladen in de regen…

… En in Brugge uitgeladen in de regen.

Zondagochtend worden nog gauw de Laatste Berichten genoteerd.

En 24 uur na het begin van de opbouw staat het onthaal klaar, in een spannende stilte voor de storm.

Bij wijze van verwelkoming: de KJV-muur, met ingestuurde foto’s van lezertjes en leesgroepen, want de KJV, dat zijn de lezers!

Er waren workshops en voorleessessies – hier is Anna Woltz aan het woord.

Er werd ingespannen gezocht naar antwoorden op de boekenzoektochten (waarmee boeken konden gewonnen worden).

Er was een zotte fotoshoot.

Er werden boeken gekocht.

Er werd ge-meet en ge-greet (en handtekeningen gevraagd).

Er werd gequizd door de oudste groepen (en boeken gewonnen).

Er werden 6 bekroningen gehouden en presentator Peter Pype riep de kleinsten mee op het podium.

Er werd hevig gejuicht en zo hoort het natuurlijk ook.

En helemaal op het einde hoopte iedereen dat hij of zij een live illustratie had gewonnen.

Het was een mooie dag.

(Eva Devos)

Woensdagmiddag 27 februari verzamelden jonge honden en grijze wolven uit de kinderboekenwereld in het mooie Hof van Liere voor het colloquium Tijdgenoten, een samenwerking tussen de Universiteit Antwerpen en Stichting Lezen. Geen beter aanleiding dan een Jeugdboekenweek die over tijd gaat. Woensdag lieten we ons niet wezenloos meedrijven op die zee van tijd. Het was – zo voorspelde de aankondiging al – een middag van “roeien, waardevolle ideeën onderweg niet kwijt geraken en nieuwe verten verkennen.”

Het eerste deel was er één van theorie.

Emeritus hoogleraar Rita Ghesquière opende met reflecties over onderzoek naar jeugdliteratuur. Ze daagde het publiek uit na te denken over je eigen achtergrond en vooroordelen bij je benadering van jeugdliteratuur. Ze legde de vinger op de wonde door te stellen dat jeugdliteratuur vooral in verband gebracht wordt met populaire producten, of met sentiment. Kinderboeken zijn iets waar je uit groeit, iets zonder blijvende waarde. Ook vroeg ze zich af wat het onderscheid tussen jeugdliteratuur en literatuur betekent, als we jeugdliteratuur met z’n allen toch als literatuur beschouwen.

Onderzoekster Sara van den Bossche zette het programma en praatte over de status van Astrid Lindgren in onze lage landen. Het was het verhaal van hoe een grand lady door anderen tot grand lady gemaakt wordt. Dat recensenten haar werk vandaag tijdloos, herkenbaar en universeel noemen, beklemtoont haar status alleen maar én garandeert de overlevering.

Annemie Leysen, grijze dan wel zilveren wolf, goot haar jarenlange ervaring als recensente voor De Morgen in een mooie lezing die eindigde met haar persoonlijke poëtica voor de jeugdliteratuur. Een paar zinnen blijven alvast hangen: “in elk hoofd passen maar een paar boeken precies”, en “een boek moet de wereld er even anders doen uitzien”.

(Oud-)recensenten Jan van Coillie, Jen de Groeve, Jet Marchau en Anita Wuestenberg pikten hierop in.

Vanessa Joosen besloot het theoretische luik. Zij onderzoekt de beeldvorming van volwassenen in de jeugdliteratuur. Ze haalde de term childism boven, die rijmt op racism en sexism en illustreerde één en ander met zowel Het geminachte kind, Hoe Mieke Mom haar maffe moeder vindt en Het boek van alle dingen van Guus Kuijer – een naam die als rode draad door de middag bleek te lopen.

Daarna sprak de praktijk. Ervaringsdeskundigen uit het lager onderwijs, uit de lerarenopleiding en uit de bibliotheek bespraken wat leesbevordering voor hen betekent.

Er waren filmpjes: eentje over het werk van Lieve van Buyten in Brasschaat:

En eentje over het project Verrassingen in je valies van Stefan Bosmans:

Silvie Moors vertelde hoe zij haar studenten uit de lerarenopleiding kleuteronderwijs warm probeert te overtuigen voor boeken – hoe traag dat gaat, maar ook hoe mooi dat is.

Verschillende panels bespraken hoe zij collega’s, leerkrachten, leerlingen, kinderen, studenten… aan het lezen krijgen. Geen grote uiteenzettingen, wel stevige kort-en-krachtige prikkels die je makkelijk in je rugzak mee naar huis neemt. Enthousiasme blijkt de gouden truc. Authenticiteit blijkt de toverformule. Boeken subtiel binnenbrengen op alle mogelijke en onmogelijke plaatsen een prettige handigheid. En deze woorden van leesjuf Lieve van Buyten werden met weer andere woorden herhaald: “Niet elk kind is een leeskind, maar je moet de juiste interesse vinden. Net zoals de winkeljuffrouw van vroeger, die wist welke mevrouw welk soort koffie wou.”

Voor inspiratie uit een andere hoek zorgde ten slotte auteur Michael De Cock, die onder meer pleitte voor boeken die tegelijk een oefening in een wereldbeeld zijn, die je blik op de wereld beïnvloeden. En hij herinnerde ons eraan dat de boeken die je jong leest, mee bepalen wie je wordt als mens.

Tijdens de receptie ging het vieren gewoon door, met een hulde aan de moeder van de Jeugdboekenweek Clara Haesaert. Met haar gingen we terug in de tijd, helemaal tot 1972, toen de Jeugdboekenweek nog maar een Jeugdboekenweekje was maar er al stevig gehoopt werd dat het zou uitgroeien tot het instituut dat het vandaag is.

Heel veel volk op de 28ste editie van het Salon du Livre et de la Presse Jeunesse in Montreuil. Het was vaak rijtje schuiven voor de fijne leeswaren in de standen van uitgevers als Seuil, Rue du Monde, Hélium of Milan. Meer dan 330 standhouders maakten de beursvloer in een grauwe voorstad van Parijs bijzonder kleurrijk. Het beursthema “Avontuur” en zeven “stromen” (Adolescenten, Kunst en Design, Strips, Film, Digitaal, Pers en Theater) zorgden voor wat orde in de chaos. Maar met een overvol programma tentoonstellingen, demonstraties, signeersessies en panelgesprekken met meer dan 200 auteurs, illustratoren en kunstenaars was het toch vooral chaos. In die chaos konden we een drietal trends ontdekken. Deels omdat het onze opdracht was, deels omdat het de andere beursbezoekers ook was opgevallen.

Duistere gothic boeken
Misschien lag het aan het avontuurlijk thema maar duistere prentenboeken die in een gothic-sfeertje baden zijn duidelijk populair. De vampieren zijn precies wel wat naar de achtergrond verdwenen maar heksen, draken en spoken maken tegenwoordig de dienst uit.

Plas- en poepliteratuur
Over een kleine mol die wil weten wie er op zijn kop gepoept heeft van Holzwarth is intussen een klassieker geworden. Maar er is stevige concurrentie. De meest primaire behoefte én het favoriete gespreksonderwerp van kleuters is het thema van een karrevracht aan titels en uitgaves. Helaas levert dat niet altijd dezelfde fijne humor en originele aanpak op als die in Over een kleine mol...

Pop-up manie
Laten we hopen dat het plas- en kakthema de makers van pop-up boeken niet onmiddellijk veel inspiratie geeft. Feit is dat Frankrijk altijd al een rijke pop-up traditie gekend heeft. Op de beurs van 2012 zagen we veel voorbeelden van minutieus uitgekiende en extreem complexe vormen, decors en taferelen. Kunstwerken voor jong en oud.

Op 16 en 23 oktober vonden in respectievelijk Berchem en Gent twee druk bijgewoonde Boekenboot-studiedagen plaats. Deze studiedagen gaan dieper in op het Boekenbootproject dat zich richt op leesbevordering in kwetsbare gezinnen met jonge kinderen. Onze stagiaire Marijke Vermeulen was erbij en schreef een verslag.

*

Op 16 oktober verzamelde een enthousiaste menigte zich in het cultureel centrum in Berchem voor de studiedag ‘De Boekenboot’.

Na een kort welkomstwoord vertelde Bart Moeyaert wat hem inspireerde bij het schrijven van zijn boeken. Hij rakelde enkele jeugdherinneringen op die hem aan het schrijven hebben gezet. Hij vertelde verhalen van zijn eerste voorleesboekje tot zijn eerste liefje. Hij sloot af met de inspirerende –bijna filosofische- woorden: “In boeken zit altijd meer dan je denkt op het eerste gezicht. Ondertussen zit u er ook in, want ik heb u meegemaakt… en u mij!”

Ook Tania Van Acker van Stichting Lezen legde tijdens haar voorstelling van De Boekenboot sterk de nadruk op de kracht van boeken. De Boekenboot tracht kinderen en ouders samen te laten genieten van boeken. Voorlezen draagt immers bij tot een goede band tussen ouders en kinderen. Door samen in boeken te kijken, te lachen en te griezelen leren kinderen zich beter concentreren, wordt hun nieuwsgierigheid geprikkeld en verwerven ze een grotere woordenschat. Het project schenkt bijzondere aandacht aan kwetsbare gezinnen waar voorlezen vaak geen vanzelfsprekendheid is. Hierop volgde de Boekenbootfilm, een ontroerende film over jonge ouders die zich inzetten om voor te lezen aan hun jonge kinderen. Dat gebeurde vaak met vallen en opstaan, maar de genietende gezichten van de kinderen spraken boekdelen.

Nadien volgde een lezing van Koen Van Gorp over de kracht van meertaligheid. Koen Van Gorp is coördinator voorschools, basisonderwijs en secundair onderwijs aan het Centrum voor Taal en Onderwijs (KU Leuven). Hij doorprikte een aantal hardnekkige misverstanden rond meertaligheid. Meertalige kinderen kunnen sneller andere talen leren, hebben een beter analytisch vermogen en hebben een beter inzicht in sociale vaardigheden en communicatiesituaties. Meertaligheid wordt volgens hem te vaak gelinkt met een leerachterstand, terwijl opleidingsniveau bepalender zou zijn voor schoolsucces. Hij raadde ouders dan ook aan om voor te lezen in hun moedertaal. Taal is immers een deel van de identiteit en zorgt voor een bepaalde ervaring van de wereld. Zo vormen boeken een bepaald venster op de wereld en kunnen ze jonge kinderen meer ervaringen laten opdoen.

Na de broodjeslunch konden de deelnemers twee sessies naar keuze volgen.

Samen met Els Michielsen en Tania Van Acker van Stichting Lezen bespraken de deelnemers de Boekenbootfilm. Ze wisselden ervaringen uit en vertelden hoe ze de Boekenbootfilm konden toepassen binnen hun organisatie. Daarna gingen de deelnemers zelf aan de slag met boeken en bespraken ze welke boeken gepast waren voor welke leeftijd.

Tijdens een andere keuzesessie kwamen de verhalen van drie Inloopteams aan bod. Inloopteams zijn Integrale Laagdrempelige OpvoedingsOndersteuningsPunten van Kind en Gezin. De toepassing van de Boekenboot binnen hun organisatie stond centraal. Initiatieven zoals een aparte leesruimte, themagroepen rond voorlezen en huisbezoeken met kinderboeken bleken veel weerklank te vinden bij jonge ouders. Ook voor de deelnemers bleken deze ervaringen inspirerend. Zo zei een medewerker van een bibliotheek het volgende: “Wij hebben al een aantal projecten rond voorlezen, maar hier hebben we nog meer ideeën voor activiteiten en nieuwe boeken gekregen. Zeker met het voorleesjaar in aantocht, is dit zeer welkom!”

Tijdens de workshop van Elly van der Linden gingen de deelnemers zelf aan het voorlezen. Elly van der Linden is in Nederland dé specialist ‘lezen met baby’s, peuters en kleuters’. Eerst gaf Elly praktische tips over hoe je met boeken kan spelen, tekst kan opzeggen, over boeken kan praten met kinderen,… “Ik heb ze toch allemaal aan het zingen gekregen”, vertelde een enthousiaste Elly na haar workshop.

Actrice Kristine Van pellicom was de verrassingsgast voor ‘het leukste kwartiertje van de dag’. En wat wordt er gedaan tijdens dat leukste kwartiertje? Voorlezen natuurlijk, want je bent nooit te oud om van voorlezen te genieten! Nadien kregen alle deelnemers een pakket van de Boekenboot mee, met daarin de Boekenbootfilm met de handleiding en enkele boeken om zelf aan de slag te kunnen gaan met alle inzichten en ideeën die deze studiedag gebracht heeft.

Wie snel is kan nog inschrijven voor de derde Boekenboot-studiedag, op 8 november in Genk. Alle informatie vindt u hier.

Er is er één jarig, hoera, hoera! Stichting Lezen is 10 jaar geworden en dat moest gevierd. We hielden ons partijtje op maandag 17 september, met bloemen, taart, traktaties en een heleboel mooie mensen.

Guus Kuijer was er bijvoorbeeld. Het was een eer en een groot genoegen hem te horen spreken. We kunnen zijn woorden helaas niet letterlijk nalezen (zijn toespraak is er één om te beluisteren en niet om te lezen, zegt hij zelf), maar een dag later noteren we om niet te vergeten:

(*) Dat hij in musea verrast wil worden en iets wil leren. Dat dat een inspanning vraagt, maar dat dat niet erg is. Want daar groeien mensen van.
(*) Dat kunst een gids in het leven is. Zie het museum en hoe hij verwacht dat een museum hem anders leert kijken. Dat dat ook voor lezen geldt.
(*) Dat veel schrijvers en uitgevers boeken en literatuur als louter vermaak zien. En hoe jammer het is als een boek geen nieuwe ervaringen geeft en geen nieuwe inzichten biedt. Als het je niets leert, als het geen inspanning vraagt.
(*) Dat je door te lezen merkt dat je eigen waarheid niet de enige en niet de ultieme waarheid is.
(*) Dat een mens een leven lang leerling is.
(*) Dat er een kloof gaapt tussen leerling en leraar en dat dat zo hoort. De leraar bezit kennis, de leerling nog niet. En dat die kloof erkend dient te worden, zodat hij daarna overbrugd kan worden.
(*) Dat alles elitair is als je niet wil leren. Dat bijvoorbeeld een rammelaar elitair is voor een baby, voor wie de hele wijde wereld en alles wat daarbij hoort nieuw en onbekend is. Maar dat houdt niemand tegen een uk zo’n elitaire rammelaar aan te bieden.

En we hebben voortaan als mantra: lezen is leren, en leren is leven. Het applaus kon niet warm en lang genoeg zijn. (Om toch iets na te kunnen lezen: de ideeën in Kuijers toespraak staan ook in zijn zelfhulpboek Hoe word ik gelukkig?)

Met minister Joke Schauvliege en voorzitter Koen Jaspaert keken we zowel terug als vooruit. Er komt een nauwere samenwerking met het Vlaams Fonds voor de Letteren, en de nadruk zal sterker komen te liggen op het bereiken van kwetsbare groepen in de samenleving. Gerlinde de Bruycker, Michèle van Elslander en Alida Pierards vertelden op welke manier ze dagelijks werken met projecten en ideeën van Stichting Lezen, hetzij bij Metro, hetzij met Boekbaby’s, hetzij in de lerarenopleiding. Verder deden Gerda Dendooven, Bert Anciaux en Ronald Soetaert datgene wat we eigenlijk nog het liefst van al doen: praten over onze liefste boeken.

In al het feestgedruis merkten we overigens dat we die maandagmiddag niet alleen Stichting Lezen vierden, maar alle aanwezigen en ook een heleboel mensen die er niet bij konden zijn – iedereen die het gedachtegoed van Stichting Lezen elke dag weer in daden omzet. Dank daarvoor, en: hoera, hoera!