Het idee zat al een tijdje in onze schuif: een nieuwe blogrubriek waarin we een kijkje nemen over de taalgrens heen. Omdat -hoe klein het jeugdliteratuurwereldje ook is- we hier zo weinig weten van wat er in het zuiden van het land gebeurt. Daarom wandelen we in deze nieuwe rubriek één dag mee met de Franstalige buren. En hoe start je een gloednieuwe rubriek beter dan een gloednieuwe organisatie aan het woord te laten? Op 18 september opende in Brussel Le Wolf, een veelzijdig en stijlvol jeugdliteratuurhuis…

*

Vrijdag 18 september: Met grote vreugde kondigen we u de geboorte van Le Wolf aan!

7.00 u : Op weg naar de RTBF voor een interview in het programma “Grille-Pain” van  Sébastien Ministru.

9.00 u : Le Wolf slaapt nog. Zachtjes ontwaakt hij voor zijn eerste publieke optreden… We hebben nog twee uur voor de persconferentie om alle dossiers te finaliseren, de kaders van de tentoonstelling recht te hangen, de verhalenjukebox aan te zetten en de verschillende kamers klaar te maken.

11.30 u : Aankomst van de Minister van Cultuur Fadila Laanan, gevolgd door Freddy Thielemans, burgemeester van de Stad Brussel. De journalisten zijn er al, net als auteur en illustrator Kitty Crowther, een van onze meters.
Elk om de beurt nemen we het woord om de doelstellingen van ons project toe te lichten. We praten over het belang van lezen op school en thuis, over het plezier van het samen lezen, over woorden die je kunnen raken, over boeken die zoveel onvermoede deuren openen. We leggen er de nadruk op dat dit Huis van de Jeugdliteratuur niet zomaar de nieuwste hypes achterna holt ; we zullen de tijd nemen om de grote namen onder aandacht te brengen : Arnold Lobel, Grégoire Solotareff, Tomi Ungerer, Maurice Sendak, Claude Boujon, Sowa, Leo Lionni, Benoît Jacques, Suzanne Rotraut Berner… We beëindigen onze conferentie met een bezoekje aan de expositie met het werk van Svjetlan Junakovic, de auteur en illustrator van het geweldige Grand livre des portraits d’animaux, dat gepubliceerd werd bij de kleine Spaanse uitgeverij OQO.

12.30 u : Henry opent het buffet : een bos gevuld met verrassingen om op te peuzelen. De journalisten zijn enthousiast, de interviews blijven maar komen.

15.00 u : We passeren even langs de kapperszaak tegenover Le Wolf die vlak voor de opening onze kapsels wil verzorgen. Fijn om even te kunnen ontspannen na al die weken van stress en slapeloosheid en vóór de rush van de vernissage.

17.00 u : De eerste genodigden verschijnen. Politici, onze partners, de uitgevers (l’école des Loisirs, Casterman, De Eenhoorn), de mensen van het Salon du Livre in Namen, vrienden, familie en kinderen… Eindelijk rennen er kinderen door het bos van Le Wolf, smeken ze om nóg een verhaaltje van de jukebox te beluisteren en te bekijken en bladeren ze door de boeken van onze Ongewone Bibliotheek. Er zijn ook een heleboel auteurs en illustratoren present : Anne Brouillard keurt de lak van haar magnifieke geschilderde bos op het winkelmeubilair, Anne Herbauts signeert een schilderijtje met koffiekannen in Roodkapjes Eetzaal, Mario Ramos luistert naar zijn Petit Soldat qui cherchait la guerre op de jukebox, Carll Cneut vertrouwt ons illustraties toe om tentoon te stellen in onze Winkel van de Wolf, Geneviève Casterman stelt ons signeersessies voor, Rascal feliciteert ons, Kitty Crowther bekijkt alvast de zaal waarin ze vanaf 29 september een workshop voor volwassenen zal geven. Overal lieve en enthousiaste reacties: Le Wolf heeft de harten van onze bezoekers veroverd.

22.00 u : De laatste gasten vertrekken. We dansen nog even door het huis met een bezem, een dweil en een stofdoek, maar dan kan Le Wolf gaan slapen, temidden van de boeketten, viooltjes, en chocolade. Het was een heerlijke dag en de toekomst kondigt zich aan als een mooi verhaal zonder einde…

La Maison de la Littérature de Jeunesse “Le Wolf”
Muriel Limbosch & Anne Janssen
18/20 rue de la Violette à 1000 Bruxelles
Tel : 0032 (0)2.512.12.30
info@lewolf.be
www.lewolf.be

Het tweede deel van Wally De Donckers verslag over zijn verblijf in Maleisië ter gelegenheid van de vergadering van het Executive Committee van IBBY.

*

Eindelijk beginnen de echte EC-vergaderingen. Natuurlijk mag ik niet alles rapporteren maar ik probeer toch een beeld van de vergaderingen te geven.
IBBY is een NGO die wereldwijd leesbevorderend werkt en de verspreiding van kwaliteitsvolle kinder- en jeugdliteratuur probeert te bevorderen. De organisatie werd gesticht door Jella Lepman met de steun van o.a. Erich Kästner en de Amerikaanse ‘first lady’ Eleanor Roosevelt. Het wereldbestuur van IBBY (EC) en de verschillende IBBY-secties zetten in 72 landen haar levenswerk verder.

De Canadese IBBY-voorzitster Patsy Aldana bracht in Kuala Lumpur verslag uit van haar reizen voor IBBY. Ze vertoefde al een hele maand in deze regio. Soms is de situatie dramatisch: In Afghanistan is het verdrag van de kinderrechten nog steeds niet getekend. Leesbevordering klinkt daar bijna als een vloek. Er zijn bijna geen Afghaanse kinderboeken te vinden. Gelukkig staan er Afghanen op, om hier in samenwerking met IBBY, werkelijk iets te veranderen. Door haar aanwezigheid tijdens conferenties en workshops probeert Aldana deze voortrekkers te steunen. Als IBBY-voorzitter moet je wel van alle markten thuis zijn: Eerst ga je op audiëntie bij de Japanse keizerin en daarna sta je ‘Mama Mia’ te zingen tijdens een karaoke van Mongoolse leesbevorderaars.

Ik geef verslag van de activiteiten in de Europese regio. Onze Europese Nieuwsbrief (die ik samen met mijn Duitse collega Hannelore Daubert samenstel) maakt indruk. De Latijns-Amerikaanse secties nemen er een voorbeeld aan en beginnen er ook mee. Ik hoor tevens dat het artikel over de boekbaby’s van ‘onze’ Majo de Saedeleer in het Iraans vertaald werd en verspreid over alle Iraanse bibliotheken en scholen. Zo zie je maar dat Vlaanderen en België in het buitenland ook positief in het beeld kunnen komen. De nieuwe internationale initiatieven van onze eigen IBBY-sectie zullen dat in de toekomst nog meer onderstrepen.

Allerlei projecten uit alle hoeken van de wereld worden besproken en al dan niet goedgekeurd. Het is een overvolle agenda.

Na het EC rennen we naar een vergadering van IBBY-Maleisië. De Maleisische uitgevers en vertegenwoordigers van het internationale IBBY stellen zich in een panel wederzijds aan elkaar voor. Patsy Aldana, naast algemeen voorzitter van IBBY ook uitgeefster van het Canadese Groundwood Books, krijgt als eerste het woord. Zij is een zeer geëngageerde en gedreven dame. Het ‘Children in crisis’-project is een van haar stokpaardjes.  De financiële crisis, de e-books die de auteursrechten ondermijnen en de wereldwijde overproductie bedreigen de boekensector. In Canada lezen adolescenten nog nauwelijks boeken.
De heer Low, voorzitter van de Maleisische uitgeversvereniging, ziet de toekomst echter hoopvol in. In Maleisië is er nog steeds heel wat ruimte voor groei. Zo is het voorbije jaar de verkoop van kinderboeken met 80 % gestegen. Toch zijn er in Maleisië nog steeds geen uitgevers die enkel kinderboeken uitgeven. De prijzen van de kinderboeken zijn te laag en daarom niet altijd interessant voor boekhandelaars.
De Mexicaanse Elisa Bonilla, EC-lid, boekpromotor en auteur, leidde van 2001 tot 2007 het ‘National Literacy Programme’ waardoor alle openbare scholen voorzien werden van kwaliteitsvolle boeken. In Mexico vind je heel weinig boeken buiten de hoofdstad. Door haar inzet en de medewerking van de vereniging van Mexicaanse uitgevers is dat stilaan aan het veranderen.

De airco stond tijdens deze vergadering zo koud dat de meeste aanwezigen zaten te rillen op hun stoel. Ik begon zelf bang te worden dat ik een stevige verkoudheid ging vatten. Met een hoest of koorts kom je het land hier niet uit. Overal word je in Maleisië bang gemaakt voor de Mexicaanse griep. Ik wil hier in geen geval blijven want dinsdag word ik al op het internationaal literatuurfestival in Berlijn verwacht!

Na de vergadering werden we uitgenodigd op een massaal Ramadanbuffet. Het eten was me te kruidig. Ik zat naast de Iraanse onderzoekster en voorzitter van de Andersenjury, Zohreh Ghaeni. Ze begon breed uit te leggen en stak haar vork, op een paar millimeter na, in mijn oog. Mijn tafelgenoten schrokken heel erg. Als ze zagen dat ik niet gewond was begon iedereen van opluchting te lachen. Dit zou wel eens diplomatieke gevolgen kunnen gehad hebben. Ze fantaseerden welke titel dit incident in de Maleisische pers zou krijgen:  ONDERZOEKSTER UIT IRAN VALT BELGISCHE SCHRIJVER AAN. Stel je voor…

In de wandelgangen wordt hier vaak over politiek gepraat. Al onze politieke systemen worden doorgelicht. We volgen de politieke actualiteit beter nu we weten wie waar woont. De andere EC-leden vragen natuurlijk naar de toedracht van onze Belgische politieke moeilijkheden. Niemand begrijpt de splitsingsdrang van ons piepkleine landje echt. Hoezo, het noorden rijker dan het zuiden? Een ander politiek systeem? Waarom wil een welvarend land als België binnen Europa nog kleiner worden, vragen ze zich af? Ik probeer het niet langer uit te leggen. Belgen zijn surrealisten.

De verhalen van onvrijheden in andere landen doen me soms sidderen: Een wet die vrouwen verbiedt ’s avonds alleen op straat te komen. Tegenstanders van politieke regimes die thuis opgehaald worden en dezelfde dag vermoord. Landen zonder kinderrechten. Familieleden die uit hun huizen verdreven worden. En wij maar klagen en navelstaren.

De tweede dag van het EC gaat voor een groot deel over de werking van een aantal internationale instituten die IBBY gerelateerd zijn, de hervorming van de Hans Christian Andersenprijs en de voorbereiding van de congressen die komen (Santiago de Compostella 2010, Londen 2012 en Mexico 2014). Wie echt geïnteresseerd is in de internationale kinder- en jeugdliteratuur moet ooit op een IBBY-congres geweest zijn. Spanje en Londen zijn heus niet veraf. Deze keer geldt geen excuus voor de thuisblijvers.

Er heerste een goede opbouwende sfeer tijdens dit EC. Ik ben ervan overtuigd dat IBBY na Kuala Lumpur een stukje gaat veranderen. En dat is voor een NGO al heel wat.

In de maandelijkse rubriek In de vitrine tipt een boekhandelaar een opmerkelijk boek uit de nieuwe oogst. Deze maand is Mik Ghys van Fnac Antwerpen aan het woord.

*

Kleuters houden van verhalen. En van heel veel tekeningen. De ideale combinatie voor striptekenaar Conz die zich liet verleiden tot het maken van een origineel kartonboek. Hij neemt peuters en kleuters (en hun voorlezers) mee op een reis onder water. Ze ontmoeten een kleine vis, een inktvis, een walvis, een zeester, twee krabben, veel kwallen en heel wat zeepaardjes. Die echter allemaal op de vlucht slaan bij het verschijnen van een vishaak. Conz gebruikt de typische stripplaatjes op zijn eigen manier: soms gaat het verhaal verder plaatje per plaatje, soms vormen alle plaatjes op 1 pagina samen een prent, soms ontbreken de kadertjes en krijg je een paginagrote tekening. Hij zoomt in en uit om meer effect te bekomen, om de grootte van de walvis te benadrukken of het ogenspel tussen twee verliefde krabben. Zijn reis onder water is uitnodigend, speels en aantrekkelijk. Door het ontbreken van tekst kunnen kijker en voorlezer alle kanten op. Strip of prentenboek? Het maakt niet uit, het is gewoon een plezier om te bekijken.

Wat zie je in de zee? / Conz (Lannoo, 2009)

Auteur Wally de Doncker reisde als lid van het Executive Committee van de International Board on Books for Young People meer dan 10.000 km naar Maleisië. Vandaag en volgende week brengt hij verslag uit van zijn bevindingen.

*

Ik ben nu al een paar dagen in Kuala Lumpur om de vergaderingen van het wereldbestuur van IBBY voor te bereiden en bij te wonen. Hoe vreemd je het ook zult vinden: ik keek niet echt uit naar dit weekje aan de evenaar. De vaccinaties, de lange vlucht en niet in het minst de tropische temperaturen waren voor mij niet aantrekkelijk. Je leeft hier de hele tijd in een broeierige serre. Als je beweegt begin je meteen te zweten. Leuk is anders. Zonder airco zou ik het hier bijna niet overleven.

Maleisië is vooral een moslimland. ’s Avonds hoor je de zangerige gebeden vanuit de minaretten van de prachtige blauwe moskee. Ik geniet ervan, het is zo anders en het heeft iets exotisch. Ik heb me inmiddels al een beetje aangepast aan de Ramadan. Ik eet alleen ’s morgens en ’s avonds na zonsondergang. De Maleisische Ramadan kun je het best vergelijken met onze kerstperiode. Overal in de huizen hangen er lichtjes en pakjes met geschenken. Hoe langer de Ramadan duurt, hoe meer lichtjes aan de gebouwen. Elke avond is het feest. En wij maken er deel van uit. Ik heb al een aantal nieuwe gerechten geproefd: zeekokosnootsoep, een lekkere onbekende vis met geopende muil, paddestoelen met uien… Als niet-moslim mag je gerust een glaasje bier drinken. Geen probleem.

Eergisteren heb ik in mijn eentje de omgeving verkend. Vlakbij ligt een basisschool. De lessen beginnen om kwart na zeven en ze eindigen om kwart na twaalf. Aan deze school staat aan elke ingang een bord met de mededeling dat Westerse kledij binnen de school verboden is. Meisjes zijn verplicht van een lange hoofddoek te dragen, jongens een witte tuniek en een Indonesisch petje. Tja, dit zet de discussie over het al dan niet dragen van een hoofddoek op onze Vlaamse scholen toch in een ander daglicht.

Met mondjesmaat arriveren de andere EC-leden. Elisa uit Mexico heeft een vliegtrip van veertig uur achter de rug. Moordend.

De uitgevers in Maleisië worden sinds kort geconfronteerd met een dramatische verandering in het tijdperk van de nieuwe media. Om daar een goed en professioneel antwoord op te geven startte de Faculteit van Communicatie- en Mediastudies met een nieuwe bacheloropleiding ‘Publishing’. Studenten die willen opgeleid worden als redacteur, professionele uitgever, mediaspecialist of webmaster krijgen daarvoor een meerjaarse opleiding.

Om deze studenten in te leiden in de internationale kinderboekensector werden er gisteren twee leden van het wereldbestuur van IBBY uitgenodigd op een forum met de titel ‘Book writing and reading in the new media age’.

Met een taxi werden we naar de universiteit gebracht. Het leek wel een ministeriële ontvangst. Een hele crew van afgevaardigden stond ons op te wachten. We werden door een rij van flitsende camera’s geleid. Na het schudden van handen werden we opgewacht door een aantal professoren. Zij wilden vooraf kennismaken met ons. Een professor vertelde me ernstig dat hij ooit geprobeerd had om een kinderboek te schrijven. Hij is ermee gestopt want het was te moeilijk. Daarom schreef hij nu maar academische boeken. Grappig. Het is me trouwens al eerder opgevallen tijdens gesprekken. Heel wat universiteitsprofessoren bewonderen het feit dat iemand fictie schrijft.

Daarna werden we in een propvol auditorium met studenten geleid die vol enthousiasme en ongeduld op die IBBY-afgevaardigden van de andere kant van de wereld zaten te wachten. Eerst kregen we een vrolijke verwelkoming door twee laatstejaarsstudenten. Vervolgens : een welkomstwoord door de rector, een lang gebed (in het Arabisch en daarna in het Engels), rechtopstaand het volkslied van Maleisië, een lange stilte, het volkslied van de regionale staat om te eindigen met het officieel doorknippen van een lint. Na een powerpoint projectie over de werking van de faculteit kreeg Reina Duarte, ondervoorzitter van IBBY en uitgeefster, uiteindelijk het woord. Ze vertelde over haar uitgeversschap in Spanje. Ze wil vooral boeken maken die ze eens in haar leven zelf wil gelezen hebben. Uitgeven is, volgens haar, vaak een subjectief gegeven. Daarom is het ook niet zo verwonderlijk dat het manuscript van Harry Potter door bepaalde uitgeverijen afgewezen werd. Het fantasiegenre was voor het Pottertijdperk niet erg gewild. Nu verkoopt het als zoetje broodjes.

James Tumussiime uit Oeganda, EC-lid van IBBY, uitgever en boekpromotor, kwam anderhalf uur te laat. Maar hij was zich van geen kwaad bewust. Ik vermoed dat laatkomen in Oeganda eerder een gewoonte is. Volgens hem is het keihard werken om als uitgever in Afrika te overleven: de verschillende tientallen talen, de verschillende religies en de concurrentie van de internationale uitgeversgroepen maken het uitgevers vaak zeer moeilijk.

Alles werd afgesloten met het uitdelen van een ereteken van de universiteit voor de gastsprekers Reina en James en de begeleidende professoren. Reina was de ster van de avond. Daarna de officiële fotosessie van de hele groep. Van de afgevaardigden van het EC. Tientallen foto’s.

Daarna kregen we nog een buffet voorgeschoteld. Op het einde kreeg ik de vraag of ik vrijdagavond tijdens een paneldiscussie opnieuw wou aanwezig zijn in dezelfde universiteit. Ze vonden mijn invalshoeken wel interessant. Ik heb dan maar toegezegd. Twee keer weigeren zou onbeleefd zijn. Ik zie wel.

Vandaag wordt er al vergaderd over de IBBY-ASAHI-award (een tweejaarlijkse prijs voor een leesbevorderingsproject). Morgen beginnen de echte EC-vergaderingen. Ik ben er klaar voor.

Zaterdagmiddag vond in de indrukwekkende Openbare Bibliotheek van Amsterdam de eerste Middag van het Kinderboek plaats.

Deze discussiemiddag voor het (Nederlandse) kinderboekenvak werd door Ted van Lieshout en Hans Hagen georganiseerd naar aanleiding van de ophefmakende Annie M.G. Schmidt-lezing van Sjoerd Kuyper op 13 mei jl.

In diezelfde periode werd bekendgemaakt dat de CPNB de Gouden Zoen afschafte. Ook dit veroorzaakte deining in jeugdliteratuurkringen. De juryprijs voor boeken voor 12- tot 15-jarigen kende immers een lange lijst van mooie laureaten en  creëerde steeds welverdiende aandacht voor jeugdliteratuur.

Van Lieshout en Hagen bleven niet bij de pakken zitten en riepen meteen een nieuwe prijs in het leven: De Gouden Lijst. Recensenten signaleerden mooie titels van het voorbije jaar en enkele auteurs beoordeelden deze selectie.
De Middag van het Kinderboek, voor iedereen die de jeugdliteratuur een warm hart toedraagt, was een uitstekende gelegenheid om deze Gouden Lijst uit te reiken.

Daar zaten we dus, op zaterdag 12 september, tussen een publiek van ongeveer 200 auteurs, illustratoren, recensenten en anderen uit het boekenvak. Een bont en interessant gezelschap.

De middag was eveneens goedgevuld, met een pleiade aan sprekers uit verschillende velden. De erg charmante gastheren Ted van Lieshout en Hans Hagen loodsten ons door de namiddag en deden dat beheerst, maar met de nodige kwinkslagen en humor.

Het eerste deel van de middag ging het over contracten tussen uitgevers en jeugdauteurs. De discussie omtrent een modelcontract ontspon zich al gauw. Dit bestaat al voor volwassen auteurs, maar nog niet voor jeugdauteurs en illustratoren. Auteur Koos Meinderts besloot op een erg amusante wijze met zijn verhaal over uitgeven in eigen beheer. Geen aanrader, zo blijkt.

Na de pauze verschoof het accent naar ‘vercommercialisering van het kinderboek’. Onder andere Liesbeth ten Houten van uitgeverij Leopold en Marieke Verhoeven van CPNB gaven hun kijk op de zaken. Amusant was ook de bijdrage van Caroline Damwijk, directeur van de Libris – en Blz-boekhandels. Met een leuke Powerpoint kwam ze tot volgende conclusie: het is nog niet zo erg gesteld met het kinderboek. Verhoeven stond dan toch weer even stil bij de reden van het opdoeken van de Zoenen – want daar zat iedereen uiteraard op te wachten. Simpel: er was ooit een pot geld, en die is nu leeg. Jammer.

Gelukkig heeft Ted van Lieshout samen met de andere initiatiefnemers deze leemte trachten op te vullen met de Gouden Lijst. En daar waren alle aanwezigen erg blij mee. Leuke anekdote: meteen na de bekendmaking van de nieuwe prijs, kreeg van Lieshout telefoon van Gregor’s Lijsten: dat ze graag wilden sponsoren door een échte Gouden Lijst te maken, naar het model van een Venetiaanse lijst uit de 17de eeuw. Mét kroontje. Een andere wilde weldoener zorgde er dan weer voor dat er bloemen waren en attenties voor de sprekers. Illustrator Annemarie van Haeringen mocht de troostprijs maken: de twee andere genomineerden kregen een originele illustratie van haar hand. Verder werd de Gouden Lijst zonder budget georganiseerd, en is er geen geldprijs aan verbonden.

Maar het draait natuurlijk om de eer. Twaalf recensenten kozen hun favoriete boeken van 2008 en daaruit ontstond een lijst van drie genomineerden :

Allemaal willen we de hemel / Els Beerten (Querido)

Voor jou 10 anderen / Mirjam Oldenhave & Cynthia van Eck (Querido)

De gelukvinder / Edward van de Vendel & Anoush Elman (Querido)

Er waren loftuitingen voor alle genomineerden. De gelukvinder werd een ‘epos’ genoemd, Voor jou 10 anderen een ‘naturel, invoelbaar geschreven verslag van een ongewone jeugd’. Maar enkel de zichtbaar gelukkige Els Beerten mocht de Gouden Lijst in ontvangst nemen voor haar ‘boek waarin kleine stemmen van gewone mensen samen een groot verhaal maken’, aldus de jury.

Aan de enthousiaste stemmen uit de zaal te horen, krijgt de Gouden Lijst, en bij uitbreiding de Middag van het Kinderboek, zeker een vervolg. Wij zijn er volgende keer graag weer bij.

(Fieke van der Gucht en Tine Kuypers)