Vóór Rotraut Susanne Berner met haar seizoensboeken het woordenloze prentenboek essentieel maakte voor elke kinderkamer en elk kinderboekenrek, was er Ali Mitgutsch, de uitvinder van het ‘Wimmelbuch’.
Het was eind jaren ’70, en in mijn kinderboeken kleefden stickers van de winkel waar ze vandaan kwamen: ‘De Komkommer: verantwoord speelgoed’. Het was eind jaren ’70 en speelgoed moest verantwoord zijn.
Eén van die boeken was Kom mee naar het water van Ali Mitgutsch. Dit groot formaat prentenboek bleef me eindeloos boeien met z’n kleurrijke, gedetailleerde prenten van het strand en de haven, maar ook van de dwarsdoorsnede van een schip. De blote billen op het strand en een mannetje op een WC zorgden voor herhaalde, en voorspelbare, hilariteit en uren kijkplezier. Maar was het ook verantwoord kijkplezier, zoals De Komkommer claimde?
Een tiental jaar later, in 1986, zou Astrid Matthiae in haar boek Vom pfiffigen Peter und der faden Anna scherp van leer trekken tegen Mitgutsch en zijn boeken. Vanuit feministisch perspectief stellen Mitgutsch’ platen sterk teleur: niet alleen zijn vrouwelijke figuren zwaar in de minderheid, maar ze hebben ook zonder uitzondering traditionele, vaak verzorgende of passieve rollen. Is dat zo? vraag ik me anno 2010 af. Ja, dat is zo.
Een willekeurige prent uit Kom mee naar het water toont een stadsgezicht aan de haven met een vismarkt. 68 personen zijn er afgebeeld, waarvan och arm 13 vrouwen. Of, zoals het Plus Min Boek uit 1974 zegt: “Het aantal vrouwmensen is duidelijk kleiner dan het aantal manmensen.”
Van de dames op de prent bakt er eentje spiegeleieren op een bootje, staat er eentje een jongeman te zoenen, doet er eentje inkopen en hangt er eentje de was op. Daarnaast is er ook een bloemenvrouwtje, twee roddelende oude dametjes, twee visverkoopsters, en zijn er vier moeders-met-zoon. Geen minderjarig vrouwmens te zien.
Daarentegen wel verschillende jongetjes, naast een boel mannen: een ober en een blinde bedelaar, kapiteins, vissers, visnetherstellers, dakwerkers, marktkramers, noem maar op.
Zelfs op de strandscène even verder in het boek, waar een overwicht aan vrouwelijke zonnekloppers niet ondenkbaar zou zijn, is het mannenoverschot verbluffend. Ali, Ali, toch, waar heb je mij als klein meisje aan blootgesteld?
Mitgutsch zelf zegt in een interview met Bulletin Jugend & Literatur in 2005: ‘Mit meinem männlichen Kopf fällt es mir eben schwer, mich in die andere Welt einzudenken.“ Pff, slap excuus, denk ik dan.
Deze maand was Ali Mitgutsch te gast op het White Ravens Festival in München. Ik was er zelf niet bij, maar had aan Toin Duijx van IBBY-Nederland, die wel ging, verteld dat ik Mitgutsch-fan was.
En toen zat er plots een verrassingspakket in de brievenbus. Ik was blij als een klein kind, en ging meteen op zoek naar de blote billen. Want zo ben ik wel, nog steeds. Vrouwentekort of niet.
(Eva Devos)
Meer lezen?
Vom pfiffigen Peter und der faden Anna: zum kleinen Unterschied im Bilderbuch / Astrid Matthiae (Fischer, 1986)
Plus Min Boek: verslag van een onderzoek naar de inhoud van kinderboeken / Werkgroep Kinderboeken MVM (Leiden, 1974), p. 111
‘Und rundherum das Leben: zum 70. Geburtstag des Bilderbuchkünstlers Ali Mitgutsch’ / Anke Buettner. In: Bulletin Jugend & Literatur, vol. 36 (2005) 8, p. 6-7
Dit kartonboekje laat met hele korte zinnen en heldere, uitbundige prenten de zomer op je los. Het begint met twee kindertjes die op de trappen van een rood huis boterhammen met worst eten. En dan barst het los. Hoeveel meer zomer kan je hebben dan in een bootje drijven, bessen plukken, heel snel fietsen en misschien gaan zwemmen? De illustraties geven met grove penseelstreken en felle kleuren een perfecte relaxte sfeer weer. De zoemende hommels denk je er vanzelf bij, de jeukende muggenbeten ook. Meer sommaridyll (zoals de Zweden die heerlijke zomertijd op het platteland noemen) kan je niet krijgen.
De zomermaanden zijn altijd al een beetje pruimentijd of –voor de liefhebbers van groente- komkommertijd! In het recente aanbod viel mij vooral het resultaat van de samenwerking tussen Veldkamp en de Boer op. Van hen is ook Tim op de tegels, een niet meer te verkrijgen boek dat ik nog steeds een warm hart toedraag! Ook in Temmer Tom kiest Veldkamp de kant van de minst sterke. Het motto in zijn boeken is dan ook vaak: wie niet sterk en/of groot is, hoeft daarom niet altijd minder dapper of slim te zijn!