Afgelopen dinsdag opende in Den Haag een indrukwekkende overzichtstentoonstelling van de al even indrukwekkende Nederlandse illustrator Thé Tjong-Khing. Omdat de man zelf niet graag in de schijnwerpers staat, passeerden vele anderen de revue. De directeur van het Kinderboekenmuseum Aad Meinderts verwelkomde. De broers Joost en Riek Swarte sloten af met ‘The Khing’s speech’ over zijn allermooiste tekeningen (en dat waren er veel). Daartussen stelden Joukje Akveld en Annemarie Terhell hun uitgebreide catalogus voor die ter gelegenheid van de expo verscheen bij Gottmer en Lannoo. Ze vertelden ook hoe aangenaam de samenwerking met Khing (dat is zijn voornaam) verliep. Hoe ze bureaulades plunderden en hem steeds weer vroegen dingen opnieuw te tekenen voor de tentoonstelling. Maar ook hoe ze kennismaakten met zijn vele gezichten: de Toonder-werknemer, de beroemde filmquiz-deelnemer, de succesvolle krantenstriptekenaar, de introverte docent aan de Rietveldacademie… Uiteindelijke kregen we de illustrator toch zelf te zien – zij het in flitsen – in het schitterende filmpje van Eva van Pelt over zijn leven en werk.

Hier in deze still toont hij hoe hij gelaatsuitdrukkingen oefent in de spiegel. Zo weet hij precies hoe ze eruit zien en kan hij die zo waarheidsgetrouw mogelijk tekenen. (Later, op de tentoonstelling, stond er een spiegel waarin grote en kleine kinderen dit zelf kunnen testen.).

Na de feestelijke intro en het bijzonder warme applaus voor de meester zelve, werden we losgelaten in de tentoonstelling. Laten we in beelden tonen hoe mooi dat was. Hoe op maat van kinderen én van grote mensen. Hoe soms ontroerend en soms gewoon heel geestig. Allen daarheen!

De werktafel met schuiven waarin je mag neuzen.

Originelen zijn altijd een feest voor het oog. Hier worden ze in verband gebracht met de inspiratie die Khing haalt uit de kunst.

De auteurs met wie hij vaak samenwerkte – waarvan velen present waren op de opening – kregen een prominente plaats in de tentoonstelling.

Dit is een voorproef op de tentoonstelling die in november opent in het Literair Museum Hasselt: een kast helemaal gewijd aan de kledij in zijn werk.

Een levensgroot theater in 3D, met een paar van de vele oneliners die verspreid over de tentoonstelling hingen.

Deze kast staat vol attributen uit de boeken van Vos & Haas. Wie zoekt die vindt! Met onder meer kunstwerken van Khings vrouw, kunstenares Mino Wortel. Haar geweldige trekpoppen staan helaas niet op de foto.

En als je goed rondkeek kon je Khing zelf ook spotten, met gebogen hoofd weliswaar.

En tot slot het antwoord op die ene prangende vraag: waar is de taart?

(Griet Loix en An Stessens)

Dit jaar zou grande dame Annie M.G. Schmidt 100 jaar geworden zijn. Dat vieren Stichting Lezen, het Jeugdfilmfestival, Cinema Zuid en Jekino met ‘Wakker worden met Annie’. Op twee zondagen in oktober tonen we in Cinema Zuid succesvolle verfilmingen van haar beroemde boeken. Pluk van de Petteflet en Minoes op 9 oktober, Otje en Abeltje op 16 oktober. Twee auteurs met een levendige herinnering aan het werk van Annie, leiden de films in. Eén van hen is jeugdauteur Noëlla Elpers. Ter voorbereiding op haar speech legden we haar meteen een cruciale vraag voor: ‘Wat is jouw fijnste herinnering aan de boeken van Annie?’

*

Annie M.G. Schmidt was een pittige dame. Ik kende haar versjes en liedjes lang voor ik haar naam kende. Toen ik klein was, hadden we thuis nog geen televisie. Ik keek naar het groene lichtje van de radio en zat met mijn oor tegen het toestel geplakt voor het kinderuurtje. Op mijn vijfde was ik weg van ‘Michelle my belle’ van de Beatles. En er waren de liedjes van Wim Sonneveld, ik was dol op zijn ondeugend Margootje:

Margootje, Margootje, in een klein pettycoatje
Ze zwom in m’n bad en ze zat op de Vim
Ze kroop in een laatje met zo’n klein behaatje
Ze kroop in m’n binnenzak en fluisterde “Wim”
Margootje, Margootje, kleine idiootje Margootje,
Margootje uit Madurodam

In het derde leerjaar moest ik een gedicht uit het hoofd leren over een spin. Ik vond spinnen akelige beesten. Toch is Sebastiaan één van de weinige spinnen waar ik ooit medelijden mee heb gekregen. Het begin zegt het al:

Dit is de spin Sebastiaan.
Het is niet goed met hem gegaan.
LUISTER!

Zo dwong Annie mij om naar het verhaal van Sebastiaan te luisteren, ook al had ik daar helemaal geen zin in. Het gedicht eindigde op dramatische toon:

Binnen werd een moord gepleegd.
Sebastiaan is opgeveegd.

Ik kreeg er tranen van in mijn ogen. Je moet het maar voor elkaar krijgen: een spinnenhater laten meeleven met een spin…

Toen ik negen jaar oud was, kregen we eindelijk televisie in huis. En weer was daar die krasse tante Annie. Ik kon mijn ogen niet geloven toen ik naar ‘Ja zuster, nee zuster’ keek.

Niet op de stoelen staan!
Ja zuster, nee zuster

Ondertussen zag je de bewoners van het rusthuis van Zuster Klivia in de Primulastraat allerlei gekke dingen doen die niet mochten of hoorden.

Pas later is de puzzel in elkaar gevallen: veel liedjes, versjes en verhalen die ik als kind prachtig vond, waren geschreven door Annie M.G. Schmidt. Ze nam de brave burger graag op de korrel en op haar luchtige, terloopse manier behandelde ze grote thema’s. Zo komt de vader van Otje in problemen omdat hij zijn papieren kwijt is. Wat mij doet denken aan de Roma en de ‘sans papiers’ die tegenwoordig als lastige vliegen worden weggejaagd… Uit de biografie ‘Anna’ van Annejet van der Zijl blijkt dat ik het vaak eens ben met Annie M.G. Schmidt. Ze was een vrijgevochten vrouw avant la lettre en was niet op haar mondje gevallen. Ze vond dat je niet te zwaar op de hand moest zijn als je voor jongere kinderen schreef. Als geen ander wist Annie dat je met een lepel honing het bitterste drankje kunt slikken. Ik volg bij het schrijven vaak Annies voorbeeld: ik zoek naar de balans tussen humor en ernst, net zoals in het leven. Als iemand tegen mij zou zeggen dat ik even brutaal ben als Annie M.G. Schmidt en dat mijn werk een béétje op het hare gelijkt, zou ik apetrots zijn!

Meer informatie over ‘Wakker worden met Annie’ vind je hier.

In deze rubriek laten we kinderboekenmensen aan het woord. Nee, niet over hun vak. Wel over hun Bijzondere Bezigheden: verborgen talenten, obscure gewoonten, vreemde hobby’s. Hoe gepassioneerd ze ook bezig zijn met hun vak, heel wat auteurs en illustratoren hebben namelijk nog andere liefdes in hun leven. We laten vandaag illustrator Sabien Clement aan het woord.

*

Ik zit als illustrator niet altijd aan mijn bureau.
Er zijn momenten waar het tekenen wordt gestaakt (en de inspiratie weer wat wordt opgeladen).
Dit is bijvoorbeeld een goede reden:

Mijn zus Dorine heeft reeds 3 jaar een superschattige mobiele koffiebar De Koffiequeen,
waar je de overheerlijkste cappuccino’s geserveerd krijgt.
Omdat de mobiele bar altijd naar daar rijdt waar feest is en vrolijkheid heerst (joepie!),
heeft zuslief vaak hulp nodig, en dus help ik haar met plezier.

Als we de klanten horen zeggen ‘amaai, die maken iedere koffie met superveel liefde!’,
of, ‘oh, zo schoon!…mmm, zo lekker!’, dan lacht de Koffiequeen naar de koffieprinses (ikke dus),
en weten we dat we goed bezig zijn.
Nu is er net de tweede mobiel, Maurice, niet met koffie, maar cava. Benieuwd welke titel ik straks dragen zal…

www.koffiequeen.be
www.facebook.com-koffiequeen
www.sabienclement.be

Hieronder een tekeningetje waarin duidelijk is dat illustreren nooit ver weg is…

Zaterdag 17 september brachten wij door op de Middag van het Kinderboek in de openbare bibliotheek van Amsterdam (oftewel de OBA). Een dag doorbrengen in de OBA is overigens geen straf. Het is er wit en licht en ruimtelijk en het staat er vol boeken en je kan er erg lekker eten. Wat wil een mens nog meer? Een fraai uitzicht? Dat is er ook:

Omdat de trein voor één keer geen vertraging had en we dus ruim op tijd/te vroeg waren, wandelden we rond op de kinderafdeling. Waar toevallig een tentoonstelling liep met originelen van Harmen van Straaten. Dat vonden we mooi:

Uiterst links op de foto ziet u met wat goede wil de ingang naar de workshopruimte. Daar zaten wij – ietwat misplaatst, vonden we zelf – een gesprek te volgen over de ervaringen van auteurs en illustratoren en over hoe dat gaat, zo samen een boek maken. Toen de heren en dames auteurs en illustratoren zich afvroegen hoe dat nu zit in België, en waarin het verschil zit met Nederlandse illustraties, werden we plots De Belgen en zochten we in de gauwte naar grote en belangrijke inzichten.

Inleidend en naar goede gewoonte opende Hans Hagen de reeks lezingen met een terugblik op het afgelopen jaar. In tegenstelling tot de vorige editie was hij nu minder gunstig gestemd. Het huidige klimaat baart hem zorgen: boekhandels en bibliotheekfilialen sluiten, 6 miljoen onverkoopbare boeken die vernietigd worden… Zijn boodschap: blijf gewoon maken wat je wil, in de eerste plaats voor jezelf, en niet wat goed in de markt ligt.

Overigens greep deze 3de Middag van het Kinderboek terug naar de 1ste editie, die o.m. inspeelde op de spraakmakende A.M. Schmidtlezing van Sjoerd Kuyper waarin hij zijn onvrede uitte over de toenmalige manier van uitgeven. Deze editie – die volledig in het teken stond van de samenwerking tussen auteur en illustrator – was hij bereid opnieuw het woord te nemen over deze materie, dit keer over de verhouding tussen die twee auteurs van een kinderboek. Hij prijst zichzelf gelukkig om met illustratoren te kunnen samenwerken. Ontroering valt hem te beurt als hij originelen mag bewonderen. Maar als de uitgever de kostenberekening zo maakt dat de vergoeding van de illustrator in mindering wordt gebracht bij die van de auteur, bezorgt hem dat wrange gevoelens.

De inzichten die wij tijdens de workshop zo 1-2-3 niet vonden, had Jen de Groeve gelukkig wel. Zij had het over hoe Vlaamse illustratoren graag verwijzen naar de kunstgeschiedenis, over hoe de Vlaamse illustratietraditie veel minder een traditie is dan de Nederlandse en hoe wij Vlamingen van huis uit lekker vrij en tegendraads zijn. Voor het allemaal iets té veel op de borst kloppen werd, sloot ze af met een kanttekening: laat die vrijheid om te experimenteren geen dwang worden.

Het duo Lars Deltrap (docent aan de TU Delft) en Helen van Vliet (illustrator) bekeken de verschillen tussen Vlaanderen en Nederland vanuit Nederlandse hoek. Ze citeerden uitgevers, haalden eigen ervaringen aan, noemden Nederlanders pragmatici en Belgen eigenzinnige Bourgondiërs. Wat misschien nog het meest indruk maakte op deze Bourgondiërs en wat we ’s ochtends ook al gehoord hadden, is dat je in Nederland pas op je 18de naar de kunstacademie kan.

Illustrator Fiel van der Veen maakte op – hoe kan het ook anders – beeldende (en amusante) wijze duidelijk dat de manier waarop je iets tekent grote invloed heeft op hoe een tekst geïnterpreteerd wordt. Hij zei nog eens tegen iedereen wat de auteurs en de illustratoren ’s ochtends ook al tegen elkaar zeiden: een goede communicatie tussen auteur en illustrator is onontbeerlijk om iets te maken waar je allebei achterstaat.

Illustrator Philip Hopman kreeg de ganse Middag van het Kinderboek tijd om aan een live illustratie te werken. Wij waren getuige van zijn indrukwekkende vaste hand en zijn gave om precies binnen het opgegeven tijdstip klaar te zijn met het werk van formaat. Met een handdruk overhandigde de illustrator op symbolische wijze zijn kleurrijke bibliobus vol literaire verwijzingen aan de directeur van de OBA.

Geen Middag van het Kinderboek zonder Ted van Lieshout. Hij presenteerde niet alleen de hele middag met zwier, maar werd ook gekroond tot Ridder van de orde van de lieshoutstrijders. Hij kreeg een indrukwekkende penning, een scepter en veel warm applaus. Go Ted!

Wat een eer om onverwacht van op de derde rij de historische inhuldiging en bekendmaking van de nieuwe 12+ prijs van CPNB mee te maken. De naam – de Gouden Lijst – was er al, de invulling is nieuw. Vanaf heden gaat de prijs naar een boek dat jongeren tussen 12 en 15 in een lijstje boven hun bed willen hangen. Die eer gaat dit jaar naar Rindert Kromhout voor Soldaten huilen niet als oorspronkelijk Nederlandstalig boek en naar Mal Peet voor Tamar als vertaald boek (vertaling door Sanne Parlevliet). Dat Kromhout hiermee op één dag twee keer in de prijzen viel, gaf deze Gouden Lijst nog een extra gouden randje.

(Griet Loix en An Stessens)

Benjamin Leroy en Merel Eyckerman, dat zijn twee illustratoren onder één dak. Wie vraagt zich niet af hoe dat in zijn werk gaat? In deze rubriek lichten ze een tipje van de sluier.

***

Merel Eyckerman

Mijn tafels zijn een eiland in de kamer. We werken aan de elektriciteit, daarom duwde ik alles naar het midden.
Twee tafels staan voor de twee manieren waarop ik teken, of ik draai mijn stoel naar het schuine blad voor kleur en fantasie, naar de andere kant voor wetenschappelijk-archeologische vondsten.
De hoopjes verschuiven telkens van plek, zo zie je wat ik op welk moment een beetje verwaarloos.

Alles moet voor het grijpen liggen tot ik tussen een paar opdrachten door alles weer in z’n eigen laatje stop. Zoek chocolade, schetsboek, agenda…

Licht! Het lijkt alsof de boekenkast te klein werd, maar ook deze stapels verhuisden tijdelijk van de overloop naar mijn tekenkamer om bij de kabels en snoeren te kunnen.

Benjamin Leroy

Een atelierfoto is eigenlijk een portretfoto. Een kinderportret in dit geval, dit is nog maar net mijn plek. Als alles goed gaat, staat hier binnen een paar jaren een gloednieuw atelier. Nu is alles een beetje voorlopig.
Wat zie ik? Een lege, witte muur. Want er is net een heel prentenboek vertrokken. ‘t Is even wennen…

2 pleisters van een hele dag appelen persen gisteren. De eerste schetsen en ideeën voor een nieuw boek met Jaap Robben, waarmee ik eerder “De Zuurtjes” en “Zullen we een bos beginnen?” maakte. Nu is het wroeten, maar ik kijk al uit naar het moment dat we alles helder hebben en onder stoom komen. Dat gevoel is het mooiste aan een boek maken.

De belachelijke pogingen om te ordenen, en hoe snel dat weer om zeep is. De altijd aanwezige muziek. Een ruimte die te donker is, maar de geest heeft van een repetitiekot. Ik hoop die te bewaren als hier iets nieuws komt te staan.