Aan leren lezen hou ik twee herinneringen over. Aan de ene kant het vervelende niveaulezen in de eetzaal van de school met een reeks erg goedkoop uitziende Eendjes, Uiltjes en Okapi’s. Je kon ze nauwelijks boeken noemen. Helemaal aan de andere kant maakte De kat met de hoed van Dr. Seuss zijn opwachting in de plaatselijke bibliotheek. Dat was een ware verademing.

The Cat in the Hat verscheen in 1957 als reactie op de “primers” over Dick en Jane, de Amerikaanse variant van de Uiltjes en Okapi’s. In 1954 deed een journalist in Life Magazine zijn beklag over deze “abnormally courteous, unnaturally clean boys and girls”. Volgens hem verveelden ze kinderen van vlees en bloed mateloos en droegen ze zo bij tot de ongeletterdheid in Amerika. Hij suggereerde een aantal namen van illustratoren die met hun werk vast wél de verbeelding van kinderen konden prikkelen. Theodor Seuss Geisel was een van hen, maar ook Walt Disney stond op zijn lijstje. Uitgeverij Houghton Mifflin stelde daarop Dr. Seuss voor de volgende uitdaging: “Write me a story that first-graders can’t put down!” Met daarbij de belangrijke eis om het vocabularium te beperken tot 225 verschillende woorden, die hij mocht selecteren uit een lijst van 348. Niet zo’n evidente opgave, zo bleek. Dr. Seuss gaf er bijna de brui aan, tot hij ten einde raad uit de lijst van 348 de eerste twee rijmende woorden uitkoos en daar een titel van maakte. The Cat in the Hat, zijn bekendste personage, was geboren. De titel zet meteen de toon voor de rest van het verhaal, dat volledig op rijm geschreven is. Typisch voor Seuss, maar toch is hij zelden erkend als dichter. Het is opvallend hoe weinig vakliteratuur er verschenen is over Seuss’ dichterschap. Vreemd, als je bedenkt dat van de 43 boeken die Seuss schreef én illustreerde, slechts 4 niet in versvorm zijn. Biograaf Philip Nel noemt Seuss dan ook “the unacknowledged U.S. laureate of nonsense poetry”. Zijn nonsensikale rijmen hebben volgens hem de taal zelf veranderd en nieuwe woorden als “nerd” aangeleverd. Het ritme in zijn poëzie gebruikt Seuss niet alleen om het tempo in het verhaal te houden maar hij varieert het ook om verschillen in karakters én stemmingen uit te drukken.

Philip Nel ziet in Dr. Seuss niet alleen een American Icon omwille van zijn poëzie. Zijn illustratiestijl was minstens even invloedrijk en heeft filmmakers als Tim Burton en illustratoren als Lane Smith geïnspireerd. Nel omschrijft Seuss’ stijl als “energetic cartoon surrealism”. Hij schrijft hem een uitstekend gevoel voor contrast, perspectief en kleur toe. Nel doelt niet alleen op kleurencontrast, zoals het gebruik van wit en rood dat de hoed van de kat erg in het oog laat springen. Hij denkt ook aan de finesse waarmee Seuss fantasie en realiteit met elkaar laat contrasteren.

Net zoals we in de vorige post van deze rubriek konden lezen hoe dicht Michiel bij Astrid Lindgren zelf staat, blijkt Dr. Seuss zich ook te identificeren met The Cat in the Hat. Hij maakte ooit een zelfportret naar de gelijkenis van de kat (cf. cover Dr. Seuss: American Icon) en hij laat dit stukje ongeregeld ook als verteller optreden in een aantal latere werken. Bovendien was hij ook het meest trots op dit boek, omdat het de dood van de Dick en Jane-primers inluidde. Toch werd de kat niet meteen met open armen onthaald in de scholen, waar veel Dick en Jane-adepten rondliepen. Het beest zet het huis immers volledig op stelten terwijl de moeder even van huis is en revolteert op die manier tegen ouderlijk gezag. Wanneer de vis moeders terugtocht aankondigt, blijkt de kat echter iets minder baldadig dan de kinderen vreesden. In een mum van tijd raapt hij alle rommel weer op en staat alles weer op z’n plaats. Uiteraard wil mama weten of ze iets leuks gedaan hebben. De kinderen kijken elkaar vertwijfeld aan. Seuss laat in het midden wat ze antwoorden en kaatst in zijn open einde de vraag naar de lezer terug: “Vertel eens, wat had jij gedaan?” Eerlijk zijn of problemen vermijden?

Met zijn openlijke aanvaarding van kattekwaad, zijn ongebreidelde fantasie in tekst en beeld en zijn spontane humor leerde Dr. Seuss menig kind lezen, van poëzie genieten en nadenken. Meer dan 50 jaar na verschijnen zit de kat met de hoed nog steeds in het collectieve geheugen van generaties Amerikanen gegrift. Luister maar naar The Sidewinder Sleeps Tonight van R.E.M…

(Griet Loix)

Meer lezen?
* De kat met de hoed / Dr. Seuss – Gottmer, 2004
* Dada Knows Best: Growing up “Surreal” with Dr. Seuss / Philip Nel – In: Children’s Literature, Vol. 27 (1999), p. 150-184
* Dr. Seuss: American Icon / Philip Nel – Continuum, 2004
* Dr. Seuss / Martha V. Parravano – In: Children’s Books and their Creators / Anita Silvey (ed.) - Houghton Mifflin, 1995
* The Good Dr. Seuss / Jonathon Cott – In: Pipers ath the Gates of Dawn / Jonathon Cott - Random House, 1983

[Dit, en meer, is te vinden in de bibliotheek van het Focuspunt Jeugdliteratuur.]